• język migowy
  • BIP

Dane kontaktowe

ul. Kościelna 15, 44-350 Gorzyce
tel.
+48 32 45 13 056
ul. Bogumińska 13, 44-350 Gorzyce
e-mail

Uchylsko

  • Plan sołectwaLiczba mieszkańców: 358
  • Powierzchnia: 252 ha
  • Sołtys: Anna Kaczmarczyk
  • Tel.: 791 198 230

O sołectwie

Z DZIEJOW

Uchylsko, położone w żyznej dolinie Olzy pojawia się już w 1229 r. w dokumencie

dotyczącym opactwa w Tyńcu i jego filii w Orłowej, a potem około 1300 r. w słynnej Liber

fundations… Z 1305 r. pochodzi pierwsza wzmianka o tutejszym młynie oddanym w dzierżawę

przez właściciela, obywatela Marklowic. Językoznawcy wywodzą nazwę wsi od wyrazu „uchyl”,

który oznacza ustronie, zaułek.

 

W czasach nowożytnych Uchylsko dzieliło losy sąsiednich Gorzyczek. Majątek znajdował

się w posiadaniu m.in. hrabiego Reichenbach, niejakiego von Kamieniec, Skrbeńskich, Domsów

i rodziny Larisch-Moennich. W folwarku Uchylsko istniały należące do dworu budynki

mieszkalne i gospodarcze. Nie zbudowano tu jednak nigdy dworu czyli „zomku”. Ten znajdował

się w Gorzyczkach. W Uchylsku hodowano tu około 100 jałówek oraz kilka byków. Tutejszy

dwór podlegał zarządowi Gorzyczek.

 

W najstarszych metrykach pojawiają się m.in. Kwiaton, Szczyrba, Tomala i Urbaniec. W

1772 r. było tu 8 gospodarstw kmiecych, 6 zagrodników i 5 komorników. W latach 60. XIX w.

stały tu 28 budynki mieszkalne, zamieszkiwane przez 182 osoby. W 1940 r. mieszkało tu 218

osób. Wieś stanowiła odrębną gminę. Posiadała w polu pieczęci wyobrażenie pługa z

kierownicą, lemieszem, krojem i kołami. Mieszkańcy uprawiali rolę, zajmowali się też

wikliniarstwem. Pletli kosze i słomionki, czyli formy na chleb. W 1938 r. przez Olzę zbudowano

most, który rok później zabrała powódź. A. Karnowka przeprawiał ludzi na łódce. W czasie

wojny zbudowano kładkę, którą zniszczono w 1945 r.

 

W 1945 r. przebywał w Uchylsku (w domostwie Adamczyków), Gorzycach i Olzie

feldmarszałek Ferdinand Schoerner, który dowodził Niemcami broniącymi przedpola Bramy

Morawskiej. Schoerner słynął z bezwzględnych metod, był generałem fanatycznie oddanym

Hitlerowi. Fuhrer wyznaczył go w swoim testamencie naczelnym dowódca wojsk lądowych

Rzeszy. Sąd w Niemczech skazał po wojnie Schoernera za zabójstwo szofera. Schoerner

zastrzelił go z zimną krwią w Gorzycach.

 

Uchylsko należało do kościoła i szkoły w Gorzycach, a od lat 80. XIX w., do szkoły w

Gorzyczkach. W latach 1902-1905 wzniesiono w Uchylsku masywną kaplicę, która odbudowano

po zniszczeniach wojennych, a potem w końcu lat 90. gruntownie wyremontowano. W jej

sąsiedztwie w 1904 r. postawiono piękny kamienny krzyż. Po wojnie zbudowano we wsi remizę

ze sklepem Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”. Działa w niej niewielka świetlica.

Wydaje się, że czas stanął tu w miejscu: cisza, spokój, zero zgiełku.

 

Najwybitniejszą osobą wywodzącą się z Uchylska jest niewątpliwie ks. dr Rudolf

Adamczyk - budowniczy katowickiej katedry, represjonowany przez komunistów. Jego brat, dr Ferdynand Adamczyk pracował w Szpitalu Ojców Bonifratrów w

Katowicach. Pochodzi stąd również dr inż. Antoni Tyma, związany z Politechniką Śląska

specjalista w zakresie obróbki plastycznej metali. Mieszkał tu dr inż. Kazimierz Długi -

inżynier rolnik.

 

MUSISZ ZOBACZYĆ

  • Nad Olzą zachowały się niewielkie kompleksy leśne i wyrobiska po eksploatacji żwiru.

Tereny doliny Olzy idealnie nadają się do uprawiania turystyki pieszej, rowerowej i konnej.

Ruch samochodowy jest tu znikomy, zarówno w centrum sołectwa jak i na rzadko

uczęszczanych drogach gruntowych pośród łąk i pol.

  • Gniazdo bociana białego znajduje się przy ul. Wiejskiej. Przy odrobinie szczęścia żerujące

ptaki można spotkać na łąkach i polach przy drodze do Olzy.

  • Miejscowy hodowca Janusz Parma posiada kilkadziesiąt strusi. To prawdopodobnie

największa hodowla strusi w tej części Śląska. Jedno jajo strusie wystarczy do przyrządzenia

jajecznicy dla całej rodziny.

  • Kaplica architektoniczna Nawiedzenia NMP została wzniesiona w latach 1902-1905. Działkę

pod budowę ofiarował rolnik Antoni Adamczyk. Zbudowana na planie prostokąta, posiada

trójbocznie zamkniętą apsydę, czworoboczną wieże od frontu (w górnej części - od gzymsu

podokapowego - wieża jest ośmioboczna) zwieńczoną hełmem piramidalnym, pobitym blachą.

Korpus kaplicy ujęty lizenami. Wejście poprzedzone jest podcieniem, otwory drzwiowy i

okienne zamknięte są ostrołukowo. 5-spadowy dach pokrywa okładzina bitumiczna. Wnętrze

kryje sklepienie kolebkowe z lunetami i gurtami. W apsydzie znajduje się ołtarz z obrazem

przedstawiającym Nawiedzenie św. Elżbiety przez Maryję. Po bokach ołtarza, na konsolach

znajdujących się na ścianach kaplicy, stoją figury: Najświętszego Serca Jezusa, Matki Boskiej,

św. Barbary i św. Izydora. Poza tym wnętrze kryje inne obrazy o tematyce religijnej i

płaskorzeźby w drewnie - stacje Drogi Krzyżowej. W czasie działań wojennych w 1945 r.

uszkodzono wierzchołek wieży, ściany i dach. Została odbudowana już w 1945 r., a w 1998 r.

Poddano kompleksowej renowacji. Obok kaplicy znajduje się kamienny krzyż z 1904 r. Jego

dwuczęściowy postument przedziela gzyms, a wieńczą wimpergi. Boża Męka posiada płyciny z

inskrypcjami.

  • Krzyż koło remizy strażackiej pochodzi z 1901 r. został posadowiony na

"dwukondygnacyjnym" postumencie, przedzielonym gzymsem i zwieńczonym wimpergami. W

dolnej części płycina o trójlistnych narożnikach, w górnej wnęka z figurką MB Bolesnej. Wnękę

oplata ornament roślinny, nad nią tzw. Oko Opatrzności.

 

 

do góry