Uchylsko

• Liczba mieszkańców: 354
• Powierzchnia: 252 ha
• Sołtys: Anna Kaczmarczyk
• Tel.: 791 198 230

O sołectwie

Z DZIEJOW

Uchylsko, położone w żyznej dolinie Olzy pojawia się już w 1229 r. w dokumencie dotyczącym opactwa w Tyńcu i jego filii w Orłowej, a potem około 1300 r. w słynnej Liber fundations… Z 1305 r. pochodzi pierwsza wzmianka o tutejszym młynie oddanym w dzierżawę przez właściciela, obywatela Marklowic. Językoznawcy wywodzą nazwę wsi od wyrazu „uchyl”, który oznacza ustronie, zaułek.

W czasach nowożytnych Uchylsko dzieliło losy sąsiednich Gorzyczek. Majątek znajdował się w posiadaniu m.in. hrabiego Reichenbach, niejakiego von Kamieniec, Skrbeńskich, Domsów i rodziny Larisch-Moennich. W folwarku Uchylsko istniały należące do dworu budynki mieszkalne i gospodarcze. Nie zbudowano tu jednak nigdy dworu czyli „zomku”. Ten znajdował się w Gorzyczkach. W Uchylsku hodowano tu około 100 jałówek oraz kilka byków. Tutejszy dwór podlegał  zarządowi Gorzyczek. 

W najstarszych metrykach pojawiają się m.in. Kwiaton, Szczyrba, Tomala i Urbaniec. W 1772 r. było tu 8 gospodarstw kmiecych, 6 zagrodników i 5 komorników. W latach 60. XIX w. stały tu 28 budynki mieszkalne, zamieszkiwane przez 182 osoby. W 1940 r. mieszkało tu 218 osób. Wieś stanowiła odrębną gminę. Posiadała w polu pieczęci wyobrażenie pługa z kierownicą, lemieszem, krojem i kołami. Mieszkańcy uprawiali rolę, zajmowali się też wikliniarstwem. Pletli kosze i słomionki, czyli formy na chleb. W 1938 r. przez Olzę zbudowano most, który rok później zabrała powódź. A. Karnowka przeprawiał ludzi na łódce. W czasie wojny zbudowano kładkę, którą zniszczono w 1945 r. 

W 1945 r. przebywał w Uchylsku (w domostwie Adamczyków), Gorzycach i Olzie feldmarszałek Ferdinand Schoerner, który dowodził Niemcami broniącymi przedpola Bramy Morawskiej. Schoerner słynął z bezwzględnych metod, był generałem fanatycznie oddanym Hitlerowi. Fuhrer wyznaczył go w swoim testamencie naczelnym dowódca wojsk lądowych Rzeszy. Sąd w Niemczech skazał po wojnie Schoernera za zabójstwo szofera. Schoerner zastrzelił go z zimną krwią w Gorzycach.

Uchylsko należało do kościoła i szkoły w Gorzycach, a od lat 80. XIX w., do szkoły w Gorzyczkach. W latach 1902-1905 wzniesiono w Uchylsku masywną kaplicę, która odbudowano po zniszczeniach wojennych, a potem w końcu lat 90. gruntownie wyremontowano. W jej sąsiedztwie w 1904 r. postawiono piękny kamienny krzyż. Po wojnie zbudowano we wsi remizę ze sklepem Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”. Działa w niej niewielka świetlica. Wydaje się, że czas stanął tu w miejscu: cisza, spokój, zero zgiełku.

Najwybitniejszą osobą wywodzącą się z Uchylska jest niewątpliwie ks. dr Rudolf Adamczyk - budowniczy katowickiej katedry, represjonowany przez komunistów. Jego brat, dr Ferdynand Adamczyk pracował w Szpitalu Ojców Bonifratrów w Katowicach. Pochodzi stąd również dr inż. Antoni Tyma, związany z Politechniką Śląska specjalista w zakresie obróbki plastycznej metali. Mieszkał tu dr inż. Kazimierz Długi - inżynier rolnik.

MUSISZ ZOBACZYĆ

• Nad Olzą zachowały się niewielkie kompleksy leśne i wyrobiska po eksploatacji żwiru. Tereny doliny Olzy idealnie nadają się do uprawiania turystyki pieszej, rowerowej i konnej. Ruch samochodowy jest tu znikomy, zarówno w centrum sołectwa jak i na rzadko uczęszczanych drogach gruntowych pośród łąk i pol. 
• Gniazdo bociana białego znajduje się przy ul. Wiejskiej. Przy odrobinie szczęścia żerujące ptaki można spotkać na łąkach i polach przy drodze do Olzy.
• Miejscowy hodowca Janusz Parma posiada kilkadziesiąt strusi. To prawdopodobnie największa hodowla strusi w tej części Śląska. Jedno jajo strusie wystarczy do przyrządzenia jajecznicy dla całej rodziny.
• Kaplica architektoniczna Nawiedzenia NMP została wzniesiona w latach 1902-1905. Działkę pod budowę ofiarował rolnik Antoni Adamczyk. Zbudowana na planie prostokąta, posiada trójbocznie zamkniętą apsydę, czworoboczną wieże od frontu (w górnej części - od gzymsu podokapowego - wieża jest ośmioboczna) zwieńczoną hełmem piramidalnym, pobitym blachą. Korpus kaplicy ujęty lizenami. Wejście poprzedzone jest podcieniem, otwory drzwiowy i okienne zamknięte są ostrołukowo. 5-spadowy dach pokrywa okładzina bitumiczna. Wnętrze kryje sklepienie kolebkowe z lunetami i gurtami. W apsydzie znajduje się ołtarz z obrazem przedstawiającym Nawiedzenie św. Elżbiety przez Maryję. Po bokach ołtarza, na konsolach znajdujących się na ścianach kaplicy, stoją figury: Najświętszego Serca Jezusa, Matki Boskiej, św. Barbary i św. Izydora. Poza tym wnętrze kryje inne obrazy o tematyce religijnej i płaskorzeźby w drewnie - stacje Drogi Krzyżowej. W czasie działań wojennych w 1945 r. uszkodzono wierzchołek wieży, ściany i dach. Została odbudowana już w 1945 r., a w 1998 r. Poddano kompleksowej renowacji. Obok kaplicy znajduje się kamienny krzyż z 1904 r. Jego dwuczęściowy postument przedziela gzyms, a wieńczą wimpergi. Boża Męka posiada płyciny z inskrypcjami.
• Krzyż koło remizy strażackiej pochodzi z 1901 r. został posadowiony na "dwukondygnacyjnym" postumencie, przedzielonym gzymsem i zwieńczonym wimpergami. W dolnej części płycina o trójlistnych narożnikach, w górnej wnęka z figurką MB Bolesnej. Wnękę oplata ornament roślinny, nad nią tzw. Oko Opatrzności.