Dziś jest  23.10.2017   zegar 20:46   Imieniny: Teodora, Seweryna
Logowanie/rejestracjaBaza firmTablica ogłoszeńGalerie zdjęć
Nagłówek strony
Jesteś tutaj: strona główna
Kontrast Rozmiar tekstu A-AA+
epuap  sekap  BIP  Wersja czeska  Wersja niemiecka  Wersja angielska 
O Gminie
powrót   drukuj

Olza

  • Liczba mieszkańców: 1592
  • Powierzchnia: 566 ha
  • Sołtys: Józef Sosnecki
  • Tel.: 723 862 435
  • www.solectwoolza.pl

    Zobacz plan

Miejscowość Olza w 2009 r. w konkursie "Piękna wieś Województwa Śląskiego" zdobyła II miejsce w województwie!


Zarys historii sołectwa autorstwa P. Pawlicy, publikowany na łamach miesięcznika „U Nas” w latach 1993-1994

Olza to miejscowość leżąca na szerokiej, żyznej równinie nadrzecznej Doliny Nadodrzańskiej, w miejscu ujścia rzeki Olzy do Odry. Z wioski tej rozciąga się wspaniały widok przez równinę dawnego "stawu olzańskiego", na lesiste wzgórza ciągnące się od wsi Rogów do Bełsznicy. Wzgórza te położone są prawie 100 m powyżej koryta rzeki Olzy.
Pierwsze ślady człowieka na tej ziemi datuje się na okres późniejszej epoki kamiennej
/neolitu, 4000 - 1800 lat p.n.e./. Świadczą o tym znaleziska siekierek i toporków kamiennych. Z późniejszych epok pochodzi odkryte w starym korycie Odry brązowe wiadro rzymskie
/pierwsza połowa pierwszego tysiąclecia n.e./.
Nazwa miejscowości /Olsa 1421, Olse 1435, Olza 1486, Oldsa 1531, Olssa 1603, Ollsa 1745, Olsau 1845/ Pochodzi od nazwy przepływającej tu rzeki Olzy, która wypływa ze źródeł Beskidu pod Ochodzitą w Okolicy Koniakowa. Po 94 km swego biegu, rzeka ta łączy się pod wsią Olza z rzeką Odrą. Nazwa rzeki sięga pradawnych czasów i jest prawdopodobnie pochodzenia celtyckiego. Pierwotnie pisano i wymieniano nazwę tej rzeki "Oldza" i tak też jest pisana w starych siedemnastowiecznych metrykach rogowskich. Językoznawcy wywodzą tę nazwę od jeszcze starszego brzmienia "Oludza". Pierwsza datowana wzmianka o Olzie pochodzi z ok. r. 1239. Jest ona wymieniana wśród 50 miejscowości ziemi raciborskiej, /wzdłuż wąskiego pasa od Olzy, Odry, Kamienia na południe, aż do Bełku i Bujakowa na północy/ które oddawały dziesięcinę kolegiacie św. Krzyża w Opolu. Kolegiatę tę ufundował biskup wrocławski Tomasz I w latach 1232 - 1239. Następna wzmianka o Olzie pochodzi z roku 1435, kiedy to książę raciborski nadał wieś Olzę swemu rycerzowi Bielikowi z Bogumina, zastrzegając sobie prawo do polowania we wielkim lesie /in magma silwa/ rozciągającym się na całej Nizinie Nadodrzańskiej i przylegającym aż do Olzy. Las ten, przeważnie dębowy i bukowy istniał tu aż do początków XV wieku.
W roku 1482 Hanusz młodszy, książę raciborski oznajmia, że rycerz i jego wasal Szczepan z Wrbna sprzedaje swój majorat bogumiński ze wsią Zabełków, Olza, Odra . Janowi Burzejowi z Klwowa z wszelkimi prawami. Od Jana Burzeja wkrótce majorat bogumiński lennym prawem wrócił do księcia Hanusza raciborskiego, który ten majątek w roku 1486 sprzedał Sobkowi Bielikowi z Kornicy. Ale już w roku 1492 odstępuje Bielik z Kornicy te dobra bogumińskie księciu Hanuszowi z powrotem.
Od niego odziedziczył te dobra jego syn, książę Walentyn raciborski. W roku 1521 książę raciborski Walentyn sprzedaje swój zamek bogumiński razem z miastem i wsiami Olza, Odra, Zabełków, Gorzyce Bełsznica, księciu Janowi Opolskiemu.
W kilka lat później stał się panem dzierżawnym względnie zastawnym całego majoratu bogumińskiego Jerzy Brandenburski, a po nim, jego potomkowie, aż do roku 1620. W tym bowiem roku cesarz nadał majorat bogumiński Łazarzowi z Donnersmarcku. Donnersmarckowie posiadali te dobra do czasów pruskich.
Po ostatecznym ustaleniu granicy prusko-austriackiej protestanccy Donnersmarckowie odsprzedali Bogumin oraz pozostałe po stronie austriackiej posiadłości, zatrzymując Olzę, Odrę, Gorzyce, Bełsznicę po stronie pruskiej. Pruską część majątku bogumińskiego zatrzymali Donnersmarckowie do roku 1802, kiedy ją z rąk Jana Erdmanna hr Donnersmarcka nabył książę Lichnowski. Książę Lichnowski zaś odsprzedał te dobra /Zabełków, zamek bogumiński z Czałupkami, Odrą, Olzą, Bełsznicą i Gorzycami / już w roku 1813 niejakiemu Forsterowi. Forster sprzedał je w 1817 roku baronowi von Gruttschreiber. Gruttschreiber teraz podzielił te dobra. Posiadłości po lewej stronie Odry: Zabełków i Chałupki z zamkiem sprzedał w roku 1819 "oberamtmanowi" Diettrickowi, który je w roku 1844 odsprzedał baronowi Rothschildowi. Posiadłości po prawej stronie Odry: Gorzyce, Olzę, Odrę i Bełsznicę Gruttschreiber sprzedał w roku 1828 właścicielowi dóbr rycerskich von Wallhofen, od którego je w roku 1839 nabył hrabia von Arco. W posiadaniu tej rodziny majątek Odra, Bełsznica, itd pozostał do lat 90 - tych wieku XIX, kiedy przeszedł na własność hrabiego Oppersdorffa, który go w roku 1900 sprzedaje bankierowi berlińskiemu von Friedlander - Fuld.
Spadkobiercy tego kapitalisty wydzierżawili dobra w okresie międzywojennym "Rybnickiemu Zjednoczeniu Węglowemu", a w Polsce Ludowej /po II wojnie światowej/ majątki te upaństwowiono. Po tamtych czasach niewiele w Olzie pozostało. Za wyjątkiem średniowiecznego łacińskiego krzyża pokutnego, wykonanego z piaskowca o wymiarach 60 x 71 x 24 cm.
Krzyż ten znajduje się w ogrodzie przy ul. Dworcowej 6.
Warto tutaj wspomnieć jeszcze kilka nazwisk mieszkańców Olzy z tamtych lat. I tak: w roku 1842 sołtysem dziedzicznym wsi był "Hiltawski Erbrichter aus Olsau", a ławnikiem był wówczas Karol Kucza i Franc Siedlaczek. W roku następnym był również ławnikiem Tomasz Cielepa. W roku 1847 w dokumentach przewijają się takie nazwiska jak Maciej Śmiałek i Tomasz Warzeszka, a na krótko przed I-szą wojną światową naczelnikiem w Olzie był Krakówka.
Szkoła
Początki historii szkolnictwa w Olzie datuje się na lata 1826-28, kiedy to wieś Rogów sprzedała gminie Olza drewno z rozebranej drewnianej szkoły.
W Olzie z tego drewna zbudowano własną szkołę, prawdopodobnie obok kaplicy. Następna wzmianka pochodzi z roku 1829, kiedy to posadę nauczyciela w Olzie objął Józef Rzeguła /do 1832 r./
W roku 1851 budynek szkolny został zamknięty, z jakiego powodu nie można ustalić. Wiadomo tylko, że nauka od tego czasu odbywała się w mieszkaniu p. Proske, który był wówczas nauczycielem w Olzie. W latach 1867/68 wybudowany został budynek szkolny, który służył do roku 1907, kiedy to wybudowano nową szkołę.
Rok 1873/74 przynosi zmiany w szkolnictwie, zostaje zniesiony nadzór duchownych katolickich nad szkołami w Gorzycach i w Olzie. Nadzór ten powierzono osobie świeckiej, inspektorowi Batkig w Raciborzu.
W roku 1925 było w Olzie 200 uczniów. W roku następnym powstaje w Olzie "Drużyna Błękitna" przy Związku Hallerczyków w Gorzycach. Następne ważniejsze daty to: 1 stycznia 1932 roku, kiedy to Okręgowa Rada Pedagogiczna z inicjatywy podinspektora Władysława Lińca powołuje do życia pierwsze tego rodzaju pismo regionalne, redagowane przez dziatwę szkolną, o nazwie "Głos Dziecka znad Odry i Olzy". Z Olzy pismo redagowali między innymi tacy uczniowie jak: Jadwiga Wacławczykówna, Helena Borówna, Anna Kaczmarkówna, Maria Łukoszkówna, Anna Hubnerówna, Iremgarda Parczykówna, Hilda Bochenkówna, Wanda Kwaśniczanka, Elżbieta Jęczmionczanka, Erna Kunertówna, Marja Pająkówna, Franciszek Chłapek, Jan Krakówka, Ewald Tkocz, Ignacy Zając.
Pierwszy i drugi numer tej gazetki ukazał się w styczniu i lutym 1932 roku i cieszył się dużą popularnością w tutejszym regionie. Następna bardzo ważna data dla szkoły to 10 stycznia 1932 roku, kiedy to Zarząd Związku Szkolnego nadał nazwę Publicznej Szkole Powszechnej w Olzie - imię Bolesława Chrobrego.
Oprócz tych ważnych bez wątpienia dat, wspomnieć należy ponadto dnia 26 czerwca 1932 roku odsłonięto tutaj tablicę pamiątkową, wmurowaną w gmach szkoły: "Dziesięciolecie Szkoły Polskiej na Śląsku" a w maju tego samego roku założono tu I - szą drużynę żeńską harcerzy im. Marii Konopnickiej.
W latach 1937 - 1939 trwała budowa nowej szkoły. Jeszcze przed II wojną światową /1934 r./, jak i po wojnie /1963 r/ w szkole w Olzie organizowane były kolonie letnie dla dzieci pracowników PME "Elektrobudowa" - Katowice. Przedstawione tu daty to tylko niektóre fakty z bogatej historii szkoły w Olzie.
Kościół
Obok szkoły, dużą rolę w życiu wsi odgrywa kościół katolicki. Pierwsza wzmianka pochodzi z roku 1787. Wówczas to Olza została włączona do parafii Gorzyce, przedtem należała do parafii bogumińskiej. W 1668 roku w aktach kościelnych Bogumina zanotowano, że parafianie z Olzy, Łazisk i Godowa zbudowali własnym wysiłkiem i kosztem kaplicę św. Jana przy bogumińskim kościele.
Kościół w Olzie istnieje od niedawna. Jego budowę rozpoczęto w roku 1932, a ukończono w 1935. W tym też roku poświęcono 4 dzwony. Kościół jest pod wezwaniem Matki Boskiej Królowej Pokoju. Ważną rolę w życiu kulturalnym Olzy odgrywa również chór "Słowik nad Olzą", który ma 70 - letnią tradycję. Jego początki sięgają roku 1920, kiedy to w miesiącu lutym zrodził się zespół z pięćdziesięcioma członkami.
Skład Zarządu chóru reprezentowali wtedy: Jan Zichlarz jako prezes, Józef Hadaś - sekretarz, Antoni Honisz - skarbnik, Karol Papiorek - dyrygent. W roku 1921 chór zmienia nazwę na "Jedność", a w roku 1931 - na "Moniuszko". W tym też roku powstaje drugi chór, tym razem męski. Przybiera nazwę "Echo nad Odrą".
Różne były koleje losu tych chórów; chór mieszany "Moniuszko", który z przerwami w swej działalności dotrwał do roku 1987, wraca do pierwotnej nazwy "Słowik nad Olzą" i pod tą nazwą funkcjonuje do dnia dzisiejszego.
Opisując historię Olzy, należy jeszcze wspomnieć kilka faktów i zdarzeń mających wpływ na życie tutejszej ludności.
Lata 1884 - 1886 to okres budowy kolei żelaznej biegnącej przez Olzę, a łączącej stację kolejową Wodzisław Śl. ze stacją Chałupki - Bogumin. Uruchomienie tak ważnego szlaku stało się dużym udogodnieniem ułatwiającym podróżowanie mieszkańcom Olzy. Drugim szlakiem kolejowym jest połączenie stacji kolejowej Olza przez Odrę, Bluszczów do Brzezia, a stamtąd do Marklowic Raciborskich. Kolej tę budowano w kilku etapach: Olza - Bluszczów w roku 1914, Bluszczów - Brzezie w latach 1924 - 26, a po II wojnie światowej - z Brzezia do Marklowic Raciborskich. W roku 1984 trakt kolejowy Wodzisław Śl. - Chałupki został zelektryfikowany.
W latach 1918 - 1939 Olza położona była w tzw. "Trójkącie" trzech granic Republiki Polskiej, Niemieckiej i Czechosłowackiej. Odbywały się tutaj liczne zloty i biwaki.
Podczas III Powstania Śląskiego, 23 maja 1921 roku, toczyły się w Olzie i okolicach zawzięte walki. W dniu 13 grudnia 1929 roku po raz pierwszy zabłysło w Olzie światło elektryczne. Budowę sieci miejscowej i instalacje domowe wykonała firma R. Reimann z Katowic . Po II wojnie światowej sieć odbudowano i uruchomiono ponownie 4 czerwca 1946 roku.
Dużą atrakcją dla mieszkańców wioski było w roku 1932 pierwsze radio, zamontowane u kierownika szkoły, pana Rohrbacha. W tym też roku, Państwowy Instytut Meteorologiczny z Warszawy uruchomił w Olzie stację obserwacyjną.
W roku 1933 gazety donosiły, że od dłuższego czasu w powiecie rybnickim uprawiany jest na wielką skalę przemyt eteru. Magazyny eteru niemieckiego znajdowały się w Raciborzu, po drugiej stronie granicy. Z przemytu eteru zasłynęły przede wszystkim takie miejscowości:Gorzyce, Olza, Odra, Kamień, Lubomia, Ligota Tworkowska, Wołkowice, Bluszczów i Czyżowice.. 21 kwietnia 1945 roku nastąpiło oswobodzenie Olzy, która była zniszczona w 80 %. Podczas działań II wojny światowej zginęło 15 osób.
Zniszczeniu uległy również obydwa mosty, kolejowy jak i drogowy. 28 maja 1948 roku odbyło się w Olzie poświęcenie i otwarcie nowo wybudowanego mostu kolejowego na Odrze. Most ma długość 127 m, a budowano go 14 miesięcy. Natomiast 19 lipca 1967 roku uruchomiono dwukierunkowy przejazd na nowo zbudowanym moście drogowym. Most został zbudowany przez saperów z Bydgoszczy. Stary most jednokierunkowy, który zbudowano tuż po wojnie, został rozebrany. W roku 1992 wymieniono konstrukcję nośną mostu drogowego.
Na koniec opisu historii Olzy, kilka dat z najnowszych czasów: - 1970 - budowa Domu Gromadzkiego przy remizie strażackiej. - 1986 - zakończenie i oddanie do użytku po remoncie kapitalnym i modernizacji - Wiejskiego Domu Kultury, - 1993 - asfaltowanie ulic Zwycięstwa, Polnej i części ul. Kościelnej, - 1993 - wybudowano parking samochodowy obok Ośrodka Zdrowia, - 1993 - pięknie odrestaurowano wnętrze kościoła parafialnego.

P. Pawlica, 1993-94



drukuj
powrót  Strona główna  do góry
Kontakt z urzędem
Urząd Gminy w Gorzycach
ul. Kościelna 15
44-350 Gorzyce

Tel./fax: (32) 45 13 056
e-mail: gorzyce@gorzyce.pl

Godziny urzędowania:
Pn: 7.30-17.00,
Wt-Cz: 7.30-15.30,
Pt: 7:30-14:00
Zobacz numery telefonów Urzędu Gminy telefony urzędu gminy
Plan gminy Gorzyce Nautica - kryta pływalnia Film o gminie Wykonanie Dziennik ustaw E-kartki Wyszukiwany zwrot
Kalendarium wydarzeń
Poprzedni miesiąc
październik 2017
Następny miesiąc
Pn
Wt
Śr
Cz
Pt
So
Ni
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
Pokaż wydarzenia w okresie:



zamknij
Istotna informacja: ta strona wykorzystuje pliki cookies

Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii w celach reklamowych, statystycznych oraz w celu dostosowania serwisu do indywidualnych potrzeb użytkowników.
Jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, to będą one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przeglądarce internetowej możesz zmienić ustawienia dotyczące cookies. Dowiedz się więcej o polityce plików cookies.
FB